Thái Lan sử dụng vàng O để xử lý trái cây, Trung Quốc siết chặt kiểm soát, xuất khẩu sầu riêng gặp khó, Việt Nam lúng túng vì thiếu phòng xét nghiệm đạt chuẩn
Gần đây, ngành xuất khẩu sầu riêng Đông Nam Á rơi vào một cuộc khủng hoảng chưa từng có, khi Trung Quốc bất ngờ siết chặt kiểm tra chất vàng O (Auramine O) – một hóa chất công nghiệp tiềm ẩn nguy cơ gây ung thư. Sự kiện này không chỉ khiến Thái Lan điêu đứng mà còn kéo theo những ảnh hưởng nghiêm trọng đến xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam.
Thái Lan gặp khó với vàng O
Đầu tháng 1/2025, Trung Quốc đưa ra yêu cầu bắt buộc tất cả các lô trái cây nhập khẩu, đặc biệt là sầu riêng, phải có giấy chứng nhận kiểm định không chứa vàng O. Quy định này được áp dụng ngay sau khi lô hàng sầu riêng Thái Lan bị từ chối tại sân bay quốc tế Ngô Vu Nam Ninh (Quảng Tây). Chất vàng O – vốn được sử dụng trong nhuộm vải, giấy – bị cấm tuyệt đối trong thực phẩm vì khả năng gây ung thư.
Quyết định đột ngột của Trung Quốc như một cơn bão bất ngờ quét qua ngành trái cây Thái Lan, buộc nước này phải hành động nhanh chóng. Bằng sự phối hợp chặt chẽ với Trung Quốc, Thái Lan đã thành lập sáu phòng thí nghiệm đạt chuẩn chỉ trong vòng một tuần để kiểm nghiệm dư lượng vàng O. Nhờ vậy, sầu riêng Thái Lan đã được thông quan trở lại.
Xuất khẩu sầu riêng Việt Nam bị gián đoạn
Trong khi Thái Lan tạm thời tháo gỡ được khó khăn, ngành sầu riêng Việt Nam lại đối mặt với một thực tế phũ phàng. Hơn 90% sầu riêng xuất khẩu của Việt Nam nhắm đến thị trường Trung Quốc. Nhưng từ ngày 10/1/2025, quy định kiểm tra nghiêm ngặt vàng O khiến hoạt động xuất khẩu gần như đóng băng.
Tại cửa khẩu Hữu Nghị (Lạng Sơn), hàng trăm container sầu riêng bị ách tắc, buộc phải quay đầu về tiêu thụ nội địa. Mỗi ngày hàng hóa chờ đợi, là mỗi ngày doanh nghiệp gánh thêm tổn thất. Nhiều doanh nghiệp cho biết họ đang lỗ hàng chục tỷ đồng vì không thể đáp ứng kịp yêu cầu kiểm định vàng O từ phía đối tác Trung Quốc.
Việt Nam chưa có phòng xét nghiệm được công nhận
Thách thức lớn nhất đặt ra với ngành sầu riêng Việt Nam chính là việc chưa có phòng xét nghiệm nào trong nước được Trung Quốc công nhận. Các doanh nghiệp như rơi vào ma trận khi mất thời gian tìm kiếm nơi kiểm nghiệm, trong khi sầu riêng – loại trái cây tươi – không thể bảo quản lâu.
Mặc dù Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã vào cuộc, nhưng tiến độ còn khá chậm so với yêu cầu thực tế. Đại diện Hiệp hội Rau quả Việt Nam kêu gọi cần nhanh chóng thiết lập các phòng xét nghiệm đạt chuẩn, tương tự cách làm của Thái Lan, để đảm bảo duy trì dòng chảy xuất khẩu.
Cảnh báo về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm
Sự cố vàng O là hồi chuông cảnh tỉnh về tầm quan trọng của việc đảm bảo chất lượng sản phẩm và tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn quốc tế. Ngoài vàng O, Trung Quốc cũng kiểm tra kỹ dư lượng Cadimi – một kim loại nặng tiềm ẩn rủi ro trong đất trồng. Nếu không kiểm soát chặt chẽ từ vùng trồng đến khâu xử lý sau thu hoạch, nguy cơ hàng bị trả về là điều khó tránh.
Năm 2024, Việt Nam ghi dấu ấn với kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt 3,3 tỷ USD – một con số đầy ấn tượng, nhưng cũng đặt ra những áp lực lớn. Khi Trung Quốc, thị trường chủ lực chiếm 90% kim ngạch, ngày càng siết chặt kiểm soát, ngành sầu riêng Việt Nam buộc phải nhanh chóng thích ứng.
Hành động quyết liệt để vượt qua thách thức
Trong cuộc cạnh tranh khốc liệt với Thái Lan, sự chậm trễ trong việc xây dựng hệ thống kiểm nghiệm sẽ khiến Việt Nam mất lợi thế. Đầu tư vào công nghệ hiện đại, kiểm soát chất lượng từ gốc đến ngọn, và minh bạch hóa quy trình kiểm nghiệm là những giải pháp sống còn.
Bên cạnh đó, cần đào tạo kỹ thuật viên và hỗ trợ nông dân áp dụng các quy trình sản xuất sạch. Chỉ khi xây dựng được niềm tin về chất lượng và an toàn thực phẩm, sầu riêng Việt Nam mới có thể khẳng định vị thế vững chắc trên thị trường quốc tế.
Kết luận, mỗi khó khăn là một cơ hội để thay đổi. Nếu ngành sầu riêng Việt Nam biết tận dụng bài học từ sự cố vàng O, không chỉ để vượt qua khủng hoảng mà còn để xây dựng một nền tảng xuất khẩu bền vững, thì tương lai vẫn sẽ rộng mở với loại trái cây được mệnh danh là "vua" này.